Het mechanisme
Het Belgische recht erkent de bindende kracht van rechtsgeldig gesloten overeenkomsten: wat de partijen zijn overeengekomen, geldt voor hen. Dat geeft de contractuele aanhaling van een norm haar volle draagwijdte.
Toegepast op normen levert dat beginsel een rechtstreeks gevolg op. Verwijzen partijen uitdrukkelijk naar een norm in hun overeenkomst, dan kunnen zij ze later niet negeren onder het voorwendsel dat het naleven van een norm vrijwillig is.
De norm is niet van aard veranderd. Het is het contract dat haar kracht geeft, net zoals een regelgeving die ernaar zou verwijzen.
De drie dragers met dat gevolg
Zij hebben noch dezelfde draagwijdte noch dezelfde bestemmelingen. De vergunning richt zich tot de overheid, het bestek tot de aannemer.
| Drager | Wie gebonden is | Draagwijdte |
|---|---|---|
| Een regelgeving | alle beoogde projecten | algemeen en onpersoonlijk |
| Een vergunning | de houder van de vergunning | beperkt tot het vergunde project |
| Een contractueel document | de partijen bij het contract | beperkt tot de contractuele verhouding |
De vergunning verdient bijzondere aandacht. Een vergunningsvoorwaarde die naar een norm verwijst, maakt die voor dat project verplicht, los van wat het aannemingscontract bepaalt. Een aannemer kan dus gehouden zijn tot een norm die niet in zijn opdracht staat, indien de vergunning ze aan de bouwheer oplegt.
De vergunningsvoorwaarden nakijken hoort dus bij het lezen van een dossier, net als het bestek.
Wat u schrijft
De minimale vorm is kort, en die kortheid is misleidend. Een clausule van twee regels volstaat om een norm verplicht te maken.
Het volstaat het nummer van de norm en het jaartal te vermelden. Die vermelding brengt het volledige contractuele gevolg mee, zonder dat de inhoud van de norm moet worden weergegeven.
Drie preciseringen verhogen de zekerheid van de clausule aanzienlijk. Zij betreffen de versie, de omvang en de gelijkwaardigheid.
Vermeld of de verwijzing gedateerd is of niet. Een gedateerde verwijzing bevriest de versie, een niet-gedateerde volgt de evoluties. Die keuze wordt uitgewerkt in de gids over meetstaat en bestek.
Vermeld de draagwijdte van de verwijzing. Een norm bevat vaak delen, bijlagen en keuzemogelijkheden. Naar de hele norm verwijzen en naar één deel ervan verwijzen, brengen niet dezelfde verbintenis mee.
Voorzie de gelijkwaardigheid. Bij overheidsopdrachten geldt de eis van een norm als een prestatie-eis, en een gelijkwaardige oplossing uit een ander referentiekader moet kunnen worden voorgesteld.
De valkuilen van een slecht geformuleerde vermelding
Vier dure situaties, geregeld aangetroffen. Zij gaan van de norm zonder versie tot de onbestaande norm.
De vermelding zonder jaartal. Bij een geschil over een versie zal elke partij die inroepen die haar past, en niets laat toe te beslechten.
De globale vermelding. Verwijzen naar een volledig normatief geheel, zonder de toepasselijke delen te vermelden, verbindt veel verder dan de opsteller voor ogen had.
De vermelding van een ingetrokken norm. Een verwijzing naar een niet meer bestaand document creëert een onmogelijk na te leven verplichting, en de clausule zal moeten worden uitgelegd.
De tegenstrijdige vermelding. Twee opdrachtdocumenten die onverenigbare normen aanhalen, dwingen tot een beroep op de documenthiërarchie, wanneer die bestaat.
Het gevolg voor de bewijslast
Een punt dat verklaart waarom die clausule ondanks haar kortheid zo krachtig is. Zij zet een technische referentie om in een contractuele verplichting.
Zonder vermelding geldt een norm als regel van de kunst: wie ervan afwijkt, moet de gelijkwaardigheid van zijn oplossing technisch verantwoorden. Dat is een technische discussie.
Met vermelding wordt niet-naleving een contractuele wanprestatie. De discussie houdt op technisch te zijn en wordt juridisch, en het argument van de gelijkwaardigheid volstaat niet meer indien het contract er niet in voorzag.
Precies daarom verdient de gelijkwaardigheidsclausule te worden geschreven in plaats van verondersteld. Een niet-geschreven gelijkwaardigheid wordt besproken op het ongunstigste ogenblik.
Wat dit betekent voor een professional
Vier regels.
Lees de vergunningsvoorwaarden evenzeer als het bestek, want beide kunnen normen opleggen.
Haal aan met nummer, jaartal en draagwijdte, in plaats van met de loutere naam van de norm.
Ga na of de aangehaalde normen nog bestaan en niet zijn ingetrokken of vervangen.
Schrijf de gelijkwaardigheidsclausule wanneer u een alternatieve oplossing wil openhouden, want haar afwezigheid sluit de discussie.
Dit artikel geeft de stand van de regels op de controledatum weer en dient als vakinhoudelijke oriëntatie. Het vervangt geen juridisch advies en geen onderzoek van het concrete geval.