Wat de regels van de kunst inhouden
De regels van de kunst duiden het geheel van technische praktijken aan die een normaal bekwaam en zorgvuldig vakman geacht wordt te kennen en toe te passen. Zij worden beoordeeld op het ogenblik van de uitvoering.
Zij hebben geen officiële lijst, maar putten uit meerdere bronnen. De normen vormen er de tastbaarste bron van.
De Belgische normen, gehomologeerd of geregistreerd, die juridisch als regels van de kunst of van goede praktijk gelden.
De technische publicaties van de sector, voorlichtingsnota's en gidsen, in de praktijk ruim gevolgd zonder het statuut van norm.
De gevestigde vakpraktijken, ook ongeschreven, voor zover zij algemeen aanvaard zijn.
De voorschriften van fabrikanten, waarvan de niet-naleving geregeld als een fout wordt weerhouden.
Het is een evoluerend geheel, geen vast referentiekader. Wat twintig jaar geleden met de regels van de kunst overeenstemde, hoeft dat vandaag niet meer te zijn, en de beoordeling gebeurt op het ogenblik van de uitvoering.
Waarom normen ertoe behoren
Dit is de band die aan al de rest zin geeft. Een niet-verplichte norm kan niettemin de regel van de kunst bepalen.
Belgische normen genieten een vermoeden van technische kwaliteit. Ze te hebben gevolgd doet vermoeden dat het werk met de regels van de kunst overeenstemt.
Ervan afwijken vergt een technische verantwoording, op basis van proeven of andere overeen te komen bewijzen. De alternatieve oplossing is niet verboden, zij moet worden aangetoond.
Dat mechanisme wordt uitgewerkt in het artikel over wanneer een norm verplicht wordt. De twee wegen worden er onderscheiden.
De tienjarige aansprakelijkheid
Het zwaarste stelsel van het Belgische bouwrecht, en datgene wat de regels van de kunst werkzaam maakt. Het betreft de tienjarige aansprakelijkheid.
Het beginsel. Architecten en aannemers staan gedurende tien jaar in voor gebreken van de constructie, met inbegrip van gebreken van de bodem, die de stevigheid of de stabiliteit van het werk aantasten.
Het vertrekpunt is de oplevering of aanvaarding van de werken.
Het stelsel is van openbare orde. Het kan contractueel noch worden uitgesloten noch beperkt, en het Hof van Cassatie oordeelde dat een clausule die de aansprakelijkheid van de architect tot zijn aandeel in de schade beperkt, in die mate strijdig is met de openbare orde.
De termijn is een vervaltermijn, die niet kan worden geschorst of gestuit, behoudens door een dagvaarding ten gronde of een uitdrukkelijke erkenning van aansprakelijkheid. Een vordering die enkel de aanstelling van een deskundige beoogt, stuit hem niet.
Wat de tienjarige dekt en niet dekt
Het onderscheid is beslissend en vaak verkeerd begrepen. Het scheidt zichtbare van verborgen gebreken.
| Valt onder de tienjarige | Valt er niet onder |
|---|---|
| ruwbouw van onroerende constructies | afwerkingswerken |
| belangrijke onroerende werken | onderhouds- of decoratiewerken |
| gebreken die stevigheid of stabiliteit aantasten | zeer plaatselijke herstellingen |
Lichte gebreken ontsnappen aan de tienjarige aansprakelijkheid. Het gaat om gebreken die de stevigheid niet aantasten en die niet konden worden ontdekt bij een aandachtig en nauwgezet onderzoek door een normaal voorzichtig persoon in dezelfde situatie.
Maar zij ontsnappen niet aan elke aansprakelijkheid. De meerderheidsrechtspraak oordeelt dat aannemer en architect er na aanvaarding voor aansprakelijk blijven, op contractuele grondslag. Anders dan bij de tienjarige kan dat stelsel contractueel worden geregeld.
De bewijslast
Een technisch punt met belangrijke praktische gevolgen. Het betreft de bewijslast.
De tienjarige aansprakelijkheid is geen automatische waarborg maar een op fout gegronde aansprakelijkheid. De bouwheer moet in beginsel een aan architect of aannemer toerekenbaar constructiegebrek bewijzen.
Een opmerkelijke uitzondering geldt voor gebreken van bodem en materialen, waar wordt aanvaard dat architect en aannemer tot een resultaatsverbintenis gehouden zijn, met vermoeden van fout bij schade.
Precies hier speelt de conformiteit met normen haar rol: zij vormt het eenvoudigst te leveren bewijselement om aan te tonen dat het werk met de regels van de kunst overeenstemde. Zij ontslaat daarom niet van een zorgvuldige uitvoering.
De verplichte verzekering
Sinds de wet van 31 mei 2017 moeten aannemers en architecten hun tienjarige aansprakelijkheid verzekeren voor werken aan woningen. De verplichting wordt vóór de start van de werf nagekeken.
Twee preciseringen.
De verplichting betreft enkel de tienjarige, dat wil zeggen stabiliteit en stevigheid, alsook waterdichtheid wanneer zij de stabiliteit in gevaar brengt. Zij dekt niet het geheel van de beroepsaansprakelijkheden.
Het ontbreken van verzekering ontslaat niet. Een niet-verzekerde professional blijft met eigen middelen gehouden tot zijn tienjarige aansprakelijkheid.
Wat dit betekent voor een professional
Vier regels.
Normen volgen, ook facultatieve, is de goedkoopste bescherming. Zij zet een onzekere technische discussie om in een gunstig vermoeden.
Documenteer de afwijkingen. Een niet-genormeerde oplossing hoort van haar technische verantwoording vergezeld te gaan op het ogenblik van de beslissing, niet tien jaar later.
Reken niet op een beperkende clausule voor de tienjarige. Zij zal opzij worden gezet.
Onderscheid de stelsels. Een waterdichtheidsgebrek brengt de tienjarige slechts mee indien het de stevigheid in gevaar brengt, wat de rechtspraak strikt beoordeelt.
Dit artikel geeft de stand van de regels en de rechtspraak op de controledatum weer en dient als vakinhoudelijke oriëntatie. Het vervangt geen juridisch advies en geen onderzoek van het concrete geval.