Drie ogenblikken, drie stelsels
| Ogenblik van ontdekking | Wie handelt | Gevolg |
|---|---|---|
| Vóór de indiening van de offertes | de inschrijver | melding, eventueel terechtwijzend bericht |
| Tijdens de analyse van de offertes | de aanbestedende overheid | nazicht en rechtzetting |
| Tijdens de uitvoering | beide | afrekening of meerwerk |
Het eerste ogenblik is het enige waarop de fout vrijwel niets kost. Een vóór de indiening gepubliceerd terechtwijzend bericht laat alle inschrijvers hetzelfde ramen, en de gelijke behandeling blijft gevrijwaard.
Wat de inschrijver er belang bij heeft te melden
De opdrachtdocumenten leggen de inschrijver doorgaans op de fouten en leemten te melden die hij in de documenten ontdekt, binnen een termijn vóór de uiterste indieningsdatum. Stilzwijgen kan hem nadien worden tegengeworpen.
Naast de verplichting pleiten drie praktische redenen voor de melding. Zij betreffen de vergelijkbaarheid, het risico en de contractuele verhouding.
Stilzwijgen loont niet bij een vermoedelijke hoeveelheid. Onder dat stelsel volgt de betaling de werkelijk uitgevoerde hoeveelheden: speculeren op een onderschatte hoeveelheid levert niets op, aangezien het meerdere hoe dan ook tegen de voorgestelde eenheidsprijs verschuldigd is.
Stilzwijgen is riskant bij een vergeten post. De onderneming die het verzuim heeft opgemerkt en niets heeft gezegd, moet een meerwerk onderhandelen in een verhouding waarin haar positie verzwakt is door de kennis die zij van het verzuim had.
Melding verbetert de vergelijkbaarheid. Een offerte opgebouwd op een gecorrigeerde meetstaat laat zich beter vergelijken, wat de onderneming dient waarvan de offerte werkelijk concurrerend is.
Wat de aanbestedende overheid tijdens de analyse doet
Het mechanisme staat beschreven in het artikel over de meetstaat bij overheidsopdrachten, en twee punten verdienen hier herhaling. Termijnen en vormvereisten worden er verduidelijkt.
Zij zoekt de werkelijke bedoeling van de inschrijver vóór zij hem bevraagt, door de offerte te vergelijken met de andere en met de gangbare prijzen.
Zij mag beslissen dat de eenheidsprijzen gelden wanneer rechtzetting anders onmogelijk is. Een offerte waarvan het totaal niet met de eenheidsprijzen overeenstemt, kan dus op basis van die laatste worden herberekend.
Haar aansprakelijkheid wordt niet ingeroepen wanneer zij een fout niet opmerkt. Er bestaat dus geen vangnet voor de nalatige inschrijver.
Tijdens de uitvoering
Dat is het duurste ogenblik, en de verdeling hangt af van het stelsel van de post. Een fout ontdekt tijdens de werf wordt niet meer gratis rechtgezet.
Bij een vermoedelijke hoeveelheid wordt het verschil bij de afrekening geregeld, tegen de overeengekomen eenheidsprijs. De bouwheer draagt het meerdere, de aannemer behoudt zijn prijs.
Bij een forfaitaire hoeveelheid blijft het verschil ten laste van wie het contract aanduidt, zonder aanpassing.
Bij een ontbrekende post is er noch hoeveelheid noch prijs. De prestatie wordt een meerwerk, waarvan de prijs zonder mededinging wordt onderhandeld, wat structureel ongunstig is voor de bouwheer.
Die stelsels staan beschreven in het artikel over vermoedelijke en forfaitaire hoeveelheden. De risicoverdeling wordt er per stelsel uitgelegd.
De rol van de ontwerper
Hij is geen partij bij de opdracht voor werken, maar staat daarom niet buitenspel. De aansprakelijkheid van de opsteller wordt op zijn eigen contract beoordeeld.
Een kennelijk onvolledige of onsamenhangende meetstaat kan zijn beroepsaansprakelijkheid tegenover zijn klant raken. Dat is precies wat de gedetailleerde meetstaat documenteert, behandeld in het artikel over de samenvattende en de gedetailleerde meetstaat.
Het nuttige onderscheid ligt tussen fout en onvoorzienbaarheid. Een vermoedelijke hoeveelheid die bij uitvoering anders uitvalt, is geen fout: dat is de normale werking van het stelsel. Een vergeten post is er wel een.
Wat dit betekent voor een professional
Vier regels.
Meld binnen de voorziene termijn, schriftelijk en met bewaring van het verzendbewijs.
Bouw geen prijsstrategie op een opgemerkte fout. De verhoopte winst is onzeker en de blootstelling reëel.
Toets de samenhang tussen eenheidsprijzen en totalen vóór indiening, aangezien de eerste kunnen voorrang krijgen.
Documenteer de hypothesen bij posten waarvan de hoeveelheid twijfelachtig lijkt, om er later nuttig over te kunnen spreken.
Dit artikel geeft de stand van de regels op de controledatum weer en dient als vakinhoudelijke oriëntatie. Het vervangt geen juridisch advies en geen onderzoek van het concrete geval.