Het budget dateren
Elk bedrag van het budget draagt een waardemaand, die van de prijzen waarop het is opgesteld. Het initiële budget, elke raming per fase en elke offerte hebben hun eigen datum; ze vergelijken zonder ze naar dezelfde datum te brengen, is bedragen in verschillende munten vergelijken.
De datum wordt bij het eerste cijfer vastgelegd. Hij staat naast het budget in de architectenovereenkomst en wordt op elke raming overgenomen. Een bijgewerkte raming zonder nieuwe waardedatum vermengt twee zaken: de evolutie van het project en die van de prijzen.
De prijsherziening is een post van de totale projectkost. Ze staat, samen met de erelonen, de kosten en de post onvoorzien, in de lijst uit het artikel over de overgang van werkenbudget naar totale projectkost. Wie ze niet voorziet, gaat ervan uit dat de prijzen gedurende de hele studie- en werfperiode bevroren blijven.
De raming actualiseren op de datum van de offertes
Vóór de offertes met het budget worden vergeleken, moet het budget naar de datum van de offertes worden gebracht. Tussen de waardemaand van het budget en de maand van indiening zijn de prijzen geëvolueerd; de afwijking tussen offertes en budget wordt na die actualisering gelezen, niet ervoor.
De methode is in principe eenvoudig. Het budget wordt geactualiseerd met indexen die representatief zijn voor de bouwkosten, door hun evolutie tussen beide data toe te passen. Welke indexen worden gebruikt en hoe ze worden gecombineerd, staat in het artikel over prijsherziening en indexen uit de gids over bouwkosten.
Fictief voorbeeld. Een werkenbudget van 2 000 000 euro excl. btw, opgesteld in waarde januari; de offertes worden in oktober ingediend. Als de gekozen indexen tussen beide data met 4 % zijn gestegen (fictief percentage), bedraagt het geactualiseerde budget 2 080 000 euro. Een offerte van 2 150 000 euro overschrijdt het geactualiseerde budget met 70 000 euro, en niet met 150 000: de afwijking die aan het project of de markt toe te schrijven is, bedraagt 70 000, de rest komt van het algemene prijspeil.
Die opsplitsing verandert de beslissing. Een afwijking door het prijspeil wordt niet rechtgezet door een offerte te heronderhandelen; een afwijking die eigen is aan het project kan vóór de ondertekening worden bijgestuurd via het programma, de afwerking of de opdeling.
Tijdens de werf: de herziening volgen
Eens de aanneming ondertekend is, wordt de herziening geregeld door de clausule van het contract. Die past doorgaans bij elke vorderingsstaat een formule met parameters toe (vast deel, lonen, materialen). De formule en de parameters, waaronder de materialenindex I-2021, worden uitgelegd in de gids over bouwkosten en, voor hun samenhang met de posten, in het artikel over de meetstaat en de prijsherziening.
In het dashboard krijgt de herziening een eigen lijn. Ze bestaat uit twee delen: de reeds gefactureerde, gekende herziening, en de geprojecteerde herziening op de resterende werken, te ramen volgens de planning. Die lijn wordt niet vermengd met meerwerken of hoeveelheidsverschillen, anders valt niet meer te zeggen waarom de eindkost beweegt. De opbouw van het dashboard staat in het artikel over het opvolgen van de eindkost tijdens de werf.
De planning weegt op de herziening. Een werf die uitloopt, verschuift de uitvoering naar maanden met hogere indexen. De projectie van de herziening wordt dus bij elke bijwerking van de planning opnieuw gemaakt, niet alleen bij elke factuur; wie de herziening door een vertraging draagt, hangt af van het contract.
| Moment | Waardedatum | Wat de bouwheer doet |
|---|---|---|
| Initieel budget | maand van opstelling | het budget dateren, in de overeenkomst opnemen |
| Raming per fase | maand van de raming | opnieuw dateren, prijseffect en projecteffect scheiden |
| Indiening van de offertes | maand van indiening | het budget actualiseren vóór de vergelijking |
| Ondertekening | referentiedatum uit de herzieningsclausule | formule, indexen en basisdatum nagaan |
| Werf | elke vorderingsstaat | gefactureerde herziening controleren, de rest projecteren |
| Eindafrekening | einde van de werken | de totale herziening naast de prognose leggen |
Bij overheidsopdrachten: herziening is verplicht
Bij overheidsopdrachten voor werken is prijsherziening de regel. Artikel 38/7 van de algemene uitvoeringsregels (AUR, KB van 14 januari 2013) maakt een herzieningsclausule verplicht bij opdrachten voor werken. Er geldt alleen een uitzondering als twee voorwaarden samen vervuld zijn: een geraamd bedrag lager dan 120 000 euro, en een initiële uitvoeringstermijn korter dan 120 werkdagen of 180 kalenderdagen.
Voor het budget van de aanbestedende overheid is het gevolg rechtstreeks. Voor elke opdracht voor werken buiten die uitzondering is de herziening geen eventualiteit maar een uitgave die vanaf de raming moet worden voorzien, met een uitdrukkelijke hypothese over de evolutie van de indexen en over de planning. Binnen de uitzondering is de clausule niet verplicht; voorziet de opdracht er geen, dan is de prijs vast, en kunnen de inschrijvers het risico op stijgingen in hun prijzen verwerken: de kost verdwijnt niet, hij verschuift.
Bij private aannemingen: de herziening komt uit het contract
Bij een private aanneming tegen vaste prijs werkt een kostenstijging niet vanzelf door. Artikel 1793 van het oud Burgerlijk Wetboek bepaalt dat de aannemer die een gebouw tegen vaste prijs bouwt volgens een vastgesteld en overeengekomen plan "geen vermeerdering van de prijs" kan vorderen, ook niet wegens hogere lonen of duurdere materialen. Een herziening bestaat dus alleen als het contract ze via een clausule voorziet.
De clausule is een onderwerp van onderhandeling en controle. Voor de bouwheer tellen drie punten: de parameters van de formule en hun gewicht, de basisdatum, en het lot van de herziening tijdens een vertraging die aan de aannemer te wijten is. Een vage clausule over de basisdatum kan op zich een groot deel van de herziening verschuiven.
Wanneer de wet Breyne van toepassing is, omkadert de wet de prijsherziening. Dat stelsel, zijn plafonds en de samenhang met de betalingen komen aan bod in het artikel over betalingen, waarborgen en borgtocht; het wordt hier niet hernomen.
Wat de ABEX-index zegt
De ABEX-index is een publiek referentiepunt voor de evolutie van de bouwkosten. Hij wordt elk semester gepubliceerd door de Belgische vereniging van experts (Association belge des experts, ABEX) en wordt onder meer gebruikt voor de indexering van verzekerde bedragen. Volgens Assuralia (bijwerking van 21 mei 2026) bedraagt de ABEX-index met referentie II/2026 1 071.
Het is een indicator, geen herzieningsformule. Hij helpt een oud budget of een verzekerd bedrag in de tijd te situeren. De herziening van een aanneming steunt op de parameters die het contract vastlegt, en daaraan wordt de gefactureerde herziening getoetst.
Dit artikel geeft de stand van de regels en de gepubliceerde indexwaarde op de controledatum weer en dient als vakinhoudelijke oriëntatie. Het vervangt geen juridisch advies en geen onderzoek van het concrete geval.